Systemy oddymiania
Usuwanie dymu z dróg ewakuacji —
życie zależy od sekund
Oddymianie utrzymuje drogi ewakuacji wolne od dymu w czasie pożaru, daje ekipom gaszącym widoczność i redukuje temperaturę w strefie pożarowej. Projektujemy systemy grawitacyjne i mechaniczne zgodnie z rodziną norm PN-EN 12101 (części 1–10) oraz rozporządzeniem WT 2020 §270–273. Wymagana analiza CFD rozprzestrzeniania dymu dla obiektów o powierzchni > 1000 m² i atriów.
Zapytaj o ofertę
Klapy dymne
24
dach + elewacja
Wentylatory oddymiaj.
4
F400 / 2 h
Kurtyny dymowe
12
rozwijane
Centrala
D+H RZN
PN-EN 12101-10
Galeria handlowa — 24 klapy dymne dachowe + 4 wentylatory F400 dla dróg ewakuacji
Projektujemy i realizujemy systemy
Poruszone przez
nas tematyki
- 1.Rola oddymiania: WT 2020 §270-273 i rodzina PN-EN 12101
- 2.Klapy dymne, kurtyny dymowe i wentylatory oddymiające
- 3.Architektura centrali i sterowników oddymiania
- 4.Scenariusze pożarowe i obliczenia wyporności dymu
- 5.Integracja z SSP: alarm → scenariusz oddymiania
- 6.Odbiory CNBOP-PIB, testy i okresowa konserwacja
Rola oddymiania: WT 2020 §270-273 i rodzina PN-EN 12101
Oddymianie jest jednym z najbardziej skomplikowanych podsystemów bezpieczeństwa pożarowego — łączy inżynierię przepływu powietrza, automatykę, integrację z SSP i ścisły nadzór CNBOP-PIB. Dobrze zaprojektowany system ratuje życie, źle zaprojektowany — pogarsza sytuację (np. przez utrzymywanie otwartych klap w strefie niepożarowej, co ciągnie dym na drogi ewakuacji).
Rodzina PN-EN 12101
Rodzina norm (12101-1 do 12101-13) definiuje wszystkie elementy systemu oddymiania — kurtyny dymowe (12101-1), urządzenia aerauliczne grawitacyjne: klapy i okna (12101-2), wentylatory oddymiające (12101-3), systemy różnicowania ciśnień (12101-6), kanały oddymiające (12101-7), klapy odcinające dym (12101-8), centrale sterujące (12101-9) oraz zasilanie (12101-10). Każdy element wymaga certyfikatu CNBOP-PIB.
WT 2020 §270-273
Rozporządzenie wskazuje obiekty wymagające systemu oddymiania — obiekty handlowe > 1000 m², przemysłowe i magazynowe > 3000 m², biurowce z atrium wieloprzestrzennym, obiekty garażowe > 1500 m². Klatki schodowe obiektów wielokondygnacyjnych muszą być wyposażone w system zapobiegający zadymieniu (zwykle nadciśnieniowy).
Cel: utrzymanie drogi ewakuacji
Głównym celem oddymiania nie jest gaszenie pożaru, lecz zapewnienie drożności dróg ewakuacji (korytarze, klatki, atrium) w pierwszych 10–15 minutach od wykrycia pożaru — czas wymagany na ewakuację wszystkich osób z obiektu. Wtórnym celem jest ułatwienie działań ekip gaszących (widoczność, niższa temperatura).
Grawitacyjne vs mechaniczne
Grawitacyjne — oparte na efekcie kominowym i naturalnej konwekcji ciepłego dymu ku górze. Klapy dachowe + otwory nawiewne zapewniają strumień powietrza. Tanie, niezawodne (brak silników), nie wymagają zasilania. Ograniczenie: wymagają wysokości obiektu ≥ 3,5 m i zwykle sprawdzają się w obiektach jednokondygnacyjnych (hale handlowe, magazyny). Mechaniczne — wentylatory oddymiające F400 (praca 2 h w 400 °C) lub F600. Konieczne dla garaży podziemnych, klatek schodowych wielokondygnacyjnych, atriów biurowców. Wymagają zasilania awaryjnego i regularnej konserwacji.
Klapy dymne, kurtyny dymowe i wentylatory oddymiające
Skład systemu oddymiania zależy od typu obiektu — dla hal handlowych dominują klapy dachowe + kurtyny, dla garaży podziemnych — wentylatory strumieniowe, dla klatek schodowych — system nadciśnieniowy (niezależny od oddymiania pożarowego).
Klapy dymne dachowe
Klapy montowane na dachu o powierzchni czynnej (AA — aerodynamic free area) określającej rzeczywistą powierzchnię wypływu dymu. Przy obliczeniach stosuje się współczynnik 0,65–0,85 w zależności od konstrukcji klapy. Napędy elektryczne 24V DC, akumulatorowe (72 h rezerwy), testowane wg EN 12101-2 (otwarcie przy 400 °C i temperaturze ambient).
Kurtyny dymowe
Pionowe bariery rozdzielające strefy dymowe — zapobiegają rozprzestrzenianiu się dymu na sąsiednie strefy. Klasa DHxx określa czas odporności w minutach (DH30 / DH60 / DH120). Rozwijane elektrycznie lub pneumatycznie w momencie alarmu. W centrach handlowych stosowane na granicach stref dymowych ≤ 1600 m², w atriach — dla oddzielenia widowiska od kondygnacji.
Wentylatory oddymiające
Wentylatory o specjalnej konstrukcji zdolne pracować w dymie pożarowym — klasyfikacja F400 (400 °C przez 2 h) dla większości zastosowań, F600 (600 °C) dla obiektów podwyższonego ryzyka (garaże z pojazdami elektrycznymi, petrochemia). Napędy z łożyskami odpornymi na temperaturę, falowniki F300/F400, silniki o wyższej klasie izolacji (H/200 °C).
Okna oddymiające
Okna w elewacji lub dachu otwierające się w trybie SHEV (Smoke and Heat Exhaust Ventilation). Stosowane przede wszystkim w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych, obiektach oświatowych, biurowcach z naturalnym oddymianiem klatek schodowych. Napędy elektryczne 24V DC (łańcuchowe lub wrzecionowe) — niezawodne, z manualnym odblokowaniem w razie awarii zasilania.
Centrala oddymiania
Centralna jednostka sterująca — przyjmuje sygnały z centrali SSP, przechowuje scenariusze pożarowe (który zespół klap/wentylatorów/kurtyn uruchomić dla każdej strefy alarmowej) i nadzoruje stan wszystkich urządzeń wykonawczych. Centrale sterujące podlegają PN-EN 12101-9, a zasilanie awaryjne (min. 72 h gotowości + 30 min pełnego alarmu) — PN-EN 12101-10.
Analiza CFD
Dla obiektów o powierzchni > 3000 m², atriów i obiektów specjalnych wymagana jest analiza CFD (Computational Fluid Dynamics) rozprzestrzeniania dymu — FDS (Fire Dynamics Simulator od NIST) to standard branżowy. Wynik analizy: liczba klap, ich rozmieszczenie, wydajność wentylatorów, czas utrzymania dróg ewakuacji wolnych od dymu. Rzeczoznawca PPOŻ ocenia adekwatność analizy w odbiorze.
Architektura centrali i sterowników oddymiania
Centrala oddymiania jest sercem systemu — przyjmuje sygnał alarmowy z SSP, uruchamia zaprojektowany scenariusz (który zespół klap i wentylatorów w której strefie) i nadzoruje wykonanie. Zasilanie awaryjne minimum 72 h w trybie gotowości + 30 min pełnego alarmu.
Architektura oddymiania
Od alarmu SSP przez centralę oddymiania do klap i wentylatorów
Elementy systemu oddymiania wg EN 12101
Grupa
Centrale i zasilanie
Jednostki sterujące przyjmujące sygnał z SSP i realizujące scenariusze oddymiania, wraz z dedykowanym zasilaniem awaryjnym. Centrale podlegają EN 12101-9, a zasilacze EN 12101-10.
Zakres: Centrale · zasilanie · monitoring linii
Centrale sterujące
Realizują scenariusze pożarowe per strefa, nadzorują stan urządzeń wykonawczych i linii dozorowych (EN 12101-9)
Zasilanie awaryjne
Min. 72 h w trybie gotowości + 30 min pełnego alarmu; pojemność akumulatorów dobierana do bilansu prądowego (EN 12101-10)
Interfejs z SSP
Styki bezpotencjałowe lub magistrala (CAN/RS-485) z mapowaniem stref pożarowych na scenariusze
Obsługa ekip
Panel manualny przy wejściu — ręczne uruchamianie scenariuszy i reset po pożarze
Zrealizowane wdrożenia oddymiania
Zobacz, jak projektujemy systemy oddymiania w halach, biurowcach i garażach.
Zobacz nasze realizacjeScenariusze pożarowe i obliczenia wyporności dymu
Każda strefa pożarowa ma przypisany scenariusz oddymiania, zdefiniowany w centrali. Scenariusz określa dokładnie: które klapy otworzyć, które kurtyny opuścić, które wentylatory uruchomić, w jakich sekwencjach czasowych. Poniżej typowy scenariusz dla galerii handlowej ze strefami dymowymi po 1600 m².
Scenariusz A — pożar w strefie A
Detekcja pożaru
Czujka dymu strefy A wysyła alarm I stopnia do centrali SSP
Aktywacja scenariusza
SSP wysyła sygnał do centrali oddymiania — start scenariusza A
Otwarcie klap dymnych
24 klapy dachowe strefy A otwierają się — powierzchnia 144 m²
Zamknięcie kurtyn
12 kurtyn dymowych rozwija się między strefami A i B
Start wentylatorów F400
4 wentylatory dachowe startują — 200 000 m³/h wyciągu
Nawiew świeżego powietrza
18 okien elewacyjnych otwiera się — kompensacja wypływu
Integracja z SSP: alarm → scenariusz oddymiania
Integracja oddymiania z SSP jest obligatoryjna — bez alarmu pożarowego system oddymiania nie startuje (z wyjątkiem testów i ręcznego uruchomienia przez ekipy pożarowe). Dlatego kluczowe jest mapowanie stref pożarowych SSP na scenariusze oddymiania z pełną dokumentacją i testami in-situ.
Styki bezpotencjałowe
Podstawowy interfejs — centrala SSP zamyka styk dla każdej strefy, centrala oddymiania czyta stan wejść. Proste, niezawodne, wymagane dla małych obiektów.
Magistrala CAN / RS-485
Komunikacja cyfrowa między centralą SSP i oddymiania — przekazanie pełnej informacji o strefie, typie alarmu (I/II stopnia), stanie baterii centrali, błędach. Standard dla obiektów enterprise.
Cross-verification (I/II stopnia)
Scenariusz oddymiania startuje dopiero przy alarmie II stopnia (potwierdzonym) — zapobiega to niepotrzebnemu uruchamianiu systemu na false alarmy I stopnia. Konfiguracja wymaga konsultacji z rzeczoznawcą PPOŻ.
Panel manualny ekip pożarowych
Dedykowany panel zlokalizowany przy wejściu głównym obiektu pozwala komendantowi akcji ratowniczej uruchomić wybrane scenariusze ręcznie, zresetować system po pożarze, wymusić stan awaryjny. Standard wymagany dla dużych obiektów.
Odbiory CNBOP-PIB, testy i okresowa konserwacja
System oddymiania nie kończy się w momencie instalacji — wymaga formalnego odbioru CNBOP-PIB, regularnych testów konserwacyjnych i okresowych modernizacji zgodnie ze zmianami w przepisach. Nieprawidłowa konserwacja jest jedną z najczęstszych przyczyn niesprawności systemu w momencie pożaru.
Odbiory CNBOP-PIB
Każdy system oddymiania musi przejść odbiory — w zakładzie producenta (fabryczne testy komponentów, cert. PN-EN 12101) oraz w obiekcie po instalacji. W odbiorze uczestniczy rzeczoznawca PPOŻ, inspektor CNBOP-PIB, przedstawiciel straży pożarnej. Próba pełnego scenariusza z pomiarem wydajności wentylatorów i czasów reakcji.
Efekt
Bez pozytywnego odbioru obiekt nie uzyska pozwolenia na użytkowanie.
Okresowa konserwacja
Standard konserwacji wynikający z normy PN-EN 12101 — testy funkcjonalne raz w miesiącu (operator obiektu), przeglądy szczegółowe raz na pół roku (serwis autoryzowany), kompletny przegląd z testami scenariuszy raz w roku. Każda klapa, wentylator, kurtyna ma indywidualną kartę konserwacji.
Efekt
Utrzymanie skuteczności systemu przez cały okres eksploatacji (typowo 15–25 lat).
Integracja z BMS
BMS otrzymuje informację o trybie pożarowym oddymiania — wyłącza klimatyzację (zapobiega mieszaniu stref dymowych), zatrzymuje dźwigi na najbliższym piętrze, otwiera drzwi ewakuacyjne (przez SKD), wyłącza wentylację mechaniczną (pozostawia tylko oddymiającą).
Efekt
Spójna reakcja całej infrastruktury budynku na pożar — bez konfliktów między systemami.
Modernizacja obiektów istniejących
Budynki starsze (sprzed 2002 r.) często nie spełniają aktualnych wymagań oddymiania. Modernizacja wymaga inwentaryzacji, analizy CFD, projektu zgodnego z aktualnymi przepisami, często przebudowy dachu (klapy) lub klatek schodowych (system nadciśnieniowy). Typowa inwestycja 300–1500 zł/m².
Efekt
Doprowadzenie obiektu do zgodności z aktualnymi przepisami — niezbędne przy zmianach funkcjonalnych i przeglądach UDT.
Od klap po odbiór —
nasze wdrożenia oddymiania
Centra handlowe, hale produkcyjne, atria biurowców klasy A, klatki schodowe obiektów wielokondygnacyjnych. Projektujemy z analizą CFD rozprzestrzeniania dymu i pełną ścieżką odbiorową CNBOP-PIB.